EMAMAKI: 70
SIKHATSI: 2 ema-awa
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LIBANGA 12
Leliphepha lehlukaniswe tigaba letintsatfu:
SIGABA A: SIVISISO 
SIGABA B: SIFINYETO 
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI 
Fundza tonkhe ticondziso ngekucophelela.
Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.
Dvwebela ekugcineni kwaleso naleso sigaba.
Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengobe tinjalo.
Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.
Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Kwenile lapha eceleni kwemgwaco lophuma edolobheni laseNasipoti uya eBhabutini. Kunetjani belucunga ngala nangala kwemgwaco. Sebomile lotjani, kwatise phela kutsi kusebusika. Kujuba tjani abutsengise bekukadze kungumsebenti wakhe Guduveni Masuku. Sewunesikhatsi lesidze atiphilisa ngalomsebenti. Uyabujuba abente emakhenya abubeke tincunjana. Bungaba bunyenti ucasha iloli imetfwalele bona ayobutsengisa. Njenganyalo-ke solo angene ekuseni lomdzala kukhala lisikela. Lapha ngephasi kwesihlahla ubeke ligabha lakhe lemahewu. Solo ehliswe yibhasi lehamba ngensimbi yesihlanu ekuseni. Leyo bhasi itsatsa labahlala eBhabutini kepha basebenta eNasipoti.
Kutsite ngetitfuba tensimbi yemfica, weva asaphetfwe ngumchamo, wagaca lisikela lakhe ecebeni, wacondza lapho angacitsa khona emanti. Umchamo wabangelwa litiye lasuke alinatse ekhaya lakhe, lapho ahlala khona naLaMaseko, umkakhe. Noko LaMaseko ubukeka amncane kakhulu kuGuduveni ngeminyaka. Lena yindzawo yemadlangala kumbe imikhukhu. Linyenti lebantfu lelihlala lapha kulendzawo alisebenti. Njengato tonkhe tindzawo taloluhlobo, nalendzawo idvume kabi. Kuyantjontjelwana, kuyagagadlelwana, kungenelana etindlini.
Ekuphatsekeni kwakhe-ke ngumchamo Guduveni, wafokota umeno wehlisa iziphu alungiselela kutikhulula. Nakatsi mehlo suka, naso sidvumbu semfati wemlumbi longcunu embikwakhe. Wawuncamula khona lapho umchamo, weca lamadze emagonso. Nguye loya ahalakashela aklaya tiganga sacondze emgwacweni wesikontiyela. Ugijima nje lomdzala uhlaba inyandzaleyo. Ugijima ucalata tonkhe tiganga. Uva awa, agilwa lite lomdzala.
Wefika emgwacweni asamanti nte umjuluko khatsaloku bekusebusika nje. Wefika walinga kumisa timoti letichamuka macala onkhe kodvwa kute nayinye leyema. Wakhumbula kutsi konje kunesitodlwana seLindiya bucadlwana nalapho eme khona. Wawungenela umgwaco alibangise khona. Lindiya lamnika inombolo yemaphoyisa walinga kuwashayela kodvwa kute lowaphendvula. Wabuyela eNdiyeni acabanga kutsi abemnike inombolo lengasiyo. Wachaza umninisitolo kutsi ngiyo lenombolo. Wabuyela futsi wayoshaya, wagcina alitfolile linye liphoyisa lalichazela ngesikhalo sakhe. Babekiselana kutsi batawutfolanaphi naGuduvane.
Lokwamangalisa Guduveni yindlela umninisitolo abembuka ngayo. Bekamtsatsa phasi etinyaweni ayombeka enhloko. Emehlo emninisitolo abefika eme ngembili ebhulukweni laGuduveni ngaso sonkhe sikhatsi. Wagcina atibuka Guduveni lapha ngembili kutsi kantsi Lindiya likhangwa yini lengaka ngobe nalesikhatsi angena kube ngiso sona leso. Naye-ke Guduveni wase uyatibuka lapha ngembili. Wakhandza kutsi ukhohlwe kuvala iziphu yelibhuluko.
Kutsiwa tjani bebomile ngobe kusebusika. Nika lesinye sizatfu lesenta tjani bome ebusika.
Kusho kutsini loku: Solo angene ekuseni kukhala lisikela?
Ucabanga kutsi labantfu labatsenga lotjani baGuduveni bentani ngabo? Bhala kube KUNYE.
Ngekwakho kubona lemphilo yebantfu balapha emkhukhwini waseBhabutini ibangelwa yini?
Uma umuntfu ahlaba inyandzaleyo ummango ulindzelwe kutsi wenteni?
Ngekutfutfuka kwethekhinoloji yini lebeyingasita Guduveni ekutfoleni lusito lwemaphoyisa khona lapho abesebentela khona?
Phawula ngalamavi: LaMaseko ubukeka amncane kakhulu kuGuduveni ngeminyaka.
Kuhlukunyetwa kwalabasikati kuvetwe sobala kuletheksthi lengenhla. Shano indlela lekuvetwe ngayo.
Ngekwakho kubona lomfati wemlumbi lobulewe abefunani nakaze ahlangane nekufa kulendzawo sidvumbu sakhe lesilele kuyo?
Kuvuleka kweziphu yelibhuluko laGuduveni bekungahle kumfake enkingeni. Sekela nobe uphikise lombono ubhekise esidvunjini latitsele kuso.
Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Ngekubona kwakho ngabe unina walabantfwana ubatjelani? Shano KUBILI.
Ngabe kulelikhaya kusaphilwa sintfu nobe silumbi? Bhala kube KUBILI lokufakazela imphendvulo yakho.
Indlela lohleti ngayo lomndeni ngabe uwufundzisani ummango?
Wena ucabanga kwekutsi ukuphi umnumzane walelikhaya?
Ngabe umndeni uyahlelwa nje kulelikhaya? Sekela imphendvulo yakho.
Lomake lokulesibonwa unetindlela lakhomba ngato kutsi uyahlonipha lapha emtini. Bhala kube KUNYE.
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: SIFINYETO
Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwemphendvulo yakho.
LaShongwe ume evulandini lendlu yakhe ubuke egedeni. Phela ume nje tinyembeti setigcwele emehlo. Ingcondvo ungatsi ifuna kumshiya kancane. Imicabango seyiphambana ekhatsi kuhle kwembane, uyatibuta uyatiphendvula kungulapho kulesiteshi sakhe wehla yedvwa. Nome ngabe bebakhona lehla nabo bekutawuba lukhuni kuLaShongwe kuyobuta ngoba phela naku timbita takhe tisetiko. Noko lokunyenti sekuvutsiwe sengiko kutsi ukhipha likhono lakhe lekugcina ngoba inyanga iphelile onkhe emadvodza lasebenta etimayini ayabuya emakhaya. Lukhakhayi ngulomunye walawo labuya emakhaya nakuphela inyanga kuphela.
Namuhla nguMgcibelo wekuphela kwenyanga. Wonkhe umuntfu ugcwele injabulo. Kujabule ngisho nalabo labangasebenti ngoba yimphelasontfo yetijolojolo letifika nalabasebentako. Kuleminye imiti noko akunjalo, ngoba indvodza ayitsengi lutfo ingakabonisani nemkayo. Leyo yimphilo kanye lephilwa boLaShongwe naLukhakhayi. Noma bangazange bashade ngesilumbi kodvwa bebaphetsene njengebantfu labashade umshado lotsi ''kwakho kwami, kwami kwakho''. Imphilo labayiphilako ihawukelwa ngubalanyenti. ''Mhlawumbe utawufika ngalebhasi yekugcina,'' asasho ngenhlitiyo nje lube lumshaya luvalo lwekutsi kungenteka kutsi kukhona intfo lembi lemvelele. Sewucedze kupheka manje LaShongwe. Utsi ungena nje ushaywe liphunga lelivutsisa ematse. Seyigabence insimbi yesitfupha. LaShongwe uhleti emnyango esitubhini. Sekuhwalele kepha kusengakabi mnyama kakhulu ngoba kunenyeti. Kushaya umoya lomubana kwatise kutsi sekungena busika. Bafana bakhe sebayavalela. Phela nabo bavalela ngemandla bacabanga kutsi batawutfola emaswidi ngoba uyise ubuyile.
Batsite bangacedza kuvalela tinkhomo bavala emagede njengemkhuba wabo. ''Ningalivali ligede bafana bami'' kusho LaShongwe ngalelipholile. Batsi dlemelele bantfwana bamangele kutsi kungani namuhla ligede unina atsi lingavalwa. Bahacatele bacondze endlini.
Hawu make kwente njani wahlala wedvwa, kantsi babe usengakefiki?'' Titsi hhohlo tinyembeti kuLaShongwe, pho atibonwa ngumuntfu ngoba kumnyama. Avele atiyekele titehlele ngoba nakatesula bantfwana bangambona. Phela bacinisile nabatsi inhlitiyo ayilali namuntfu. Kwakunjalo nalapha kuLaShongwe. Abengakathuli enhlitiyweni, abeloku abala abeka, akha abhidlita. Kulesinye sikhatsi ambone Lukhakhayi asabindze emakhateni. Asukume, ahambahambe etama kuticinisa. Emadvolo asashayisana nje naye akati kutsi sekwentenjani. Luvalo selumcedzile. Atsi nalovula umsakato eve sengatsi sewumbangela umsindvo.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI
UMBUTO 3
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Khumbulani bakitsi kutsi asibafuni bantfu labatewuhliphita lomsebenti''.
Sebentisa leligama lelilandzelako lelitsetfwe kuletheksthi lengenhla emshweni lotakhele wona kute kuvele kutsi inchazelo yalo uyayati:
Ligama lelitsi 'sikhatsi' lelikuletheksthi lengehla lilibitomfutiselo. Tsatsa nobe nganguliphi ligama lelingena ngaphasi kwalo wakhe ngalo umusho.
Khokha sisho lesisetjentiswe kuletheksthi lengenhla usisebentise emshweni lotakhele wona kute kuvele kutsi inchazelo yaso uyayati.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako kutsi esikhundleni seligama lelidvwetjelwe ufake lenhlonipho.
Emicinjini lefana nalena tjwala yintfo yakhona''.
Khokha umusho kuletheksthi lengenhla locuketse sihabiso.
Ase ufake inselele kulenkhulumo lelandzelako letsetfwe kuletheksthi lengenhla.
Emishadweni tjwala yintfo yakhona''
Tsatsa leligama lelilandzelako lelisetjentiswe kuletheksthi lengenhla ulisebentise emshweni lotakhele wona kute kuvele inchazelo levetwa kuntjintja kwelivi.
Imicondvo'.
UMBUTO 4
Dlani shukela iSelati. Shukela iSelati unikana emandla ngato tonkhe tikhatsi. Bonkhe labadla shukela iSelati bahamba bakhuluma ngayo ngaso sonkhe sikhatsi. ''Tsine setsembele kushukela wetfu iSelati''. ISelati yona, akusuye nje shukelana, ngushukela welikhetselo. Ufundzisana lokunyenti. Batsengi babuyela njalo esitolo bayewutsengela imindeni yabo shukela ngoba abangeke bahlukane nawo, bahlala bawuphetse njalo. Shukela lonjena bamyenta khona lapha eNingizimi Afrika yonkhe. Kudla shukela iSelati kumnandzi bo! Udvume iNingizimu Afrika yonkhana.
Shano kutsi sijobelelo lesidvwetjelwe siletsa umcondvo lonjani kulemisho lelandzelako:
Akusuye nje shukelana, ngushukela welikhetselo.
Batsengi babuyela njalo esitolo.
Lungisa lomusho ube Siswati lesemukelekile.
Shukela lonjena bamyenta khona lapha eNingizimi Afrika.
Yini lebangela 'n' na-'a' babhalwe ngabofeleba kulomusho lolandzelako?
Sebentisa libito 'batsengi' emshweni losesikhatsini lesitawufika libe ngumentiwansombo.
Bhala lomusho lolandzelako usho kuphika.
Shukela iSelati unikana emandla ngato tonkhe tikhatsi.
Bhala phasi imisho lekuletheksthi lemele letindlela tesento letilandzelako:
Indlela yesimo
Indlela lesalibito
Tsine setsembele kushukela wetfu iSelati''. Kwasho unina waTsembani.
SAMBA SIGABA C:
SAMBA SAKO KONKHE:
